Kiedy pisałam o tym po raz pierwszy w 2019 roku, zatytułowałam tekst:
„Jak pomóc dziecku schudnąć?”
Dzisiaj zaczęłabym od zmiany samego pytania.
Nie zawsze bowiem najważniejsze jest to, aby dziecko schudło.
Czasem celem może być zahamowanie zbyt szybkiego przyrostu masy ciała, podczas gdy dziecko nadal rośnie. W innych sytuacjach potrzebne jest stopniowe zmniejszenie masy ciała. Wszystko zależy od wieku, tempa wzrastania, stopnia nadmiernej masy ciała, stanu zdrowia i etapu dojrzewania.
Dlatego nie warto przenosić zasad odchudzania dorosłych bezpośrednio na dzieci.
Nie oceniamy dziecka na podstawie samej wagi
U osoby dorosłej często posługujemy się BMI.
U dzieci również wykorzystuje się BMI, ale wynik interpretuje się w odniesieniu do wieku i płci na odpowiednich siatkach centylowych.
Nie wystarczy więc wpisać wzrostu i masy ciała dziecka do kalkulatora BMI dla dorosłych.
Pediatra bierze pod uwagę także tempo wzrastania, rozwój dziecka, wcześniejsze pomiary oraz inne elementy jego zdrowia.
Jeśli masa ciała dziecka rzeczywiście Cię niepokoi, pierwszym krokiem powinien być pediatra lub lekarz rodzinny.
Otyłość u dziecka nie jest kwestią braku silnej woli
To bardzo ważne.
Na masę ciała wpływa wiele czynników:
genetyka, środowisko rodzinne, sposób żywienia, sen, aktywność fizyczna, stan psychiczny, niektóre choroby, leki oraz warunki społeczne.
Dlatego komunikat:
„musisz mniej jeść”
zwykle nie rozwiązuje problemu.
Może natomiast sprawić, że dziecko zacznie postrzegać własne ciało i jedzenie jako źródło wstydu.
Współczesne zalecenia dotyczące leczenia otyłości u dzieci wyraźnie podkreślają potrzebę stosowania języka pozbawionego stygmatyzacji oraz angażowania całej rodziny.
Zmieniamy dom, nie tylko talerz dziecka
Jedna z najważniejszych zasad brzmi:
nie róbmy z dziecka jedynej osoby „na diecie”.
Jeżeli chcemy jeść więcej warzyw, jedzmy je wszyscy.
Jeżeli ograniczamy słodkie napoje, nie trzymajmy w lodówce butelki coli „dla dorosłych”.
Jeżeli chcemy więcej się ruszać, wybierzmy się razem na spacer, rower czy basen.
NCEZ podkreśla, że w pracy nad nadmierną masą ciała dziecka bardzo ważne jest zaangażowanie rodziców i całej rodziny.
Dziecko uczy się przede wszystkim poprzez obserwowanie tego, co robimy.
Nie zaczynaj od liczenia kalorii
W starej wersji artykułu proponowałam obliczanie zapotrzebowania kalorycznego dziecka i zmniejszanie ilości energii w diecie.
Dzisiaj nie zalecałabym rodzicom robienia tego samodzielnie.
Dziecko potrzebuje energii i składników odżywczych nie tylko do codziennego funkcjonowania, ale przede wszystkim do wzrostu, rozwoju mózgu, kości, mięśni i dojrzewania.
Zbyt restrykcyjna dieta może przynieść więcej szkody niż pożytku.
Jeżeli potrzebne jest ograniczenie podaży energii, sposób postępowania powinien być dobrany do konkretnego dziecka przez specjalistę.
Co zmieniać na talerzu?
Nie potrzeba osobnego zestawu „dietetycznych produktów”.
Znacznie ważniejsze jest to, jak wygląda codzienne jedzenie całej rodziny.
Podstawą mogą być:
- warzywa i owoce, z przewagą warzyw,
- pełnoziarniste produkty zbożowe,
- dobre źródła białka, na przykład ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe czy odpowiednio dobrane mięso,
- naturalne źródła tłuszczów, takie jak oliwa, olej rzepakowy, orzechy i nasiona,
- przede wszystkim woda do picia.
NCEZ zwraca szczególną uwagę na ograniczanie słodkich napojów oraz wysokoenergetycznej żywności o niewielkiej wartości odżywczej.
Nie dziel jedzenia na „dobre” i „złe”
To jeden z fragmentów starego artykułu, który nadal uważam za bardzo ważny.
Całkowite zakazy mogą sprawić, że określony produkt stanie się dla dziecka jeszcze bardziej atrakcyjny.
Nie trzeba więc mówić:
„Nigdy więcej czekolady”.
Znacznie lepiej uczyć, że są produkty, które jemy często, i takie, które pojawiają się rzadziej.
Słodycze nie muszą być ani zakazane, ani traktowane jak nagroda.
Jedzenie powinno być po prostu jedzeniem.
Nie nagradzaj za utracone kilogramy
W starej wersji sugerowałam nagrodę za osiągnięcie określonego wyniku na wadze.
Dzisiaj zdecydowanie bym tego nie zrobiła.
Dziecko nie ma pełnej kontroli nad tym, jak szybko zmienia się jego masa ciała.
Możemy natomiast zauważać i doceniać zachowania:
„Widzę, że naprawdę polubiłaś jazdę na rowerze”.
„Super, że spróbowałeś nowego warzywa”.
„Fajnie, że poszliśmy dzisiaj razem na spacer”.
Chwalimy wysiłek, ciekawość i zdrowe zachowania, a nie liczbę na wadze.
Aktywność powinna być zabawą, nie karą
Dziecko nie musi „spalać kalorii”.
Powinno się ruszać dlatego, że ruch jest potrzebny dla zdrowia, kości, mięśni, serca, snu, samopoczucia i rozwoju.
WHO zaleca dzieciom i młodzieży w wieku 5 do 17 lat średnio co najmniej 60 minut dziennie umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej w ciągu tygodnia. Nie musi to być zorganizowany trening.
Może to być:
rower, rolki, piłka, taniec, spacer z psem, basen, zabawa na świeżym powietrzu czy wspólna wycieczka.
Najlepszy ruch to ten, który dziecko naprawdę lubi.
Mniej siedzenia, ale bez wojny o telefon
Czas spędzany przed ekranem często zastępuje ruch, sen i kontakt z innymi ludźmi.
Nie chodzi jednak o zabieranie telefonu jako kary za wagę.
Znacznie lepiej ustalić zasady obowiązujące całą rodzinę.
Na przykład:
odkładamy telefony podczas posiłków,
nie jemy przed ekranem,
wieczorem urządzenia zostają poza sypialnią,
w weekend planujemy wspólne wyjście.
Dzieci znacznie łatwiej zaakceptują zasady, które dotyczą również dorosłych.
Wspólne posiłki mają znaczenie
Ten element ze starego artykułu zdecydowanie zostawiam.
Wspólne jedzenie pozwala nie tylko lepiej kontrolować jakość posiłków.
Daje też możliwość spokojnej rozmowy, uczenia dziecka nowych smaków i budowania zdrowej relacji z jedzeniem.
Dobrze również angażować dzieci w:
zakupy,
planowanie obiadu,
przygotowywanie prostych potraw,
nakrywanie do stołu.
Dziecko, które uczestniczy w przygotowaniu jedzenia, często chętniej go próbuje.
Rozmawiaj o zdrowiu, nie o wyglądzie
Nie mów:
„Musisz schudnąć, bo źle wyglądasz”.
Nie porównuj dziecka z rodzeństwem ani rówieśnikami.
Nie żartuj z brzucha.
Nie komentuj ciągle własnej wagi przy dziecku.
Zamiast tego można rozmawiać o:
energii,
sile,
zdrowym sercu,
lepszym śnie,
sprawności,
koncentracji,
dobrym samopoczuciu.
Otyłość u dzieci może wiązać się również z problemami psychicznymi i społecznymi, dlatego AAP zaleca ocenę nie tylko zdrowia fizycznego, lecz również dobrostanu psychicznego i jakości życia.
Nie wykorzystuj dokuczania jako motywacji
W starej wersji znalazła się sugestia, że utrata masy ciała może zapobiec dokuczaniu czy odrzuceniu.
Dzisiaj powiedziałabym zupełnie odwrotnie:
to dokuczanie należy zatrzymać, a nie zmieniać ciało dziecka po to, żeby inni przestali je krzywdzić.
Dziecko powinno wiedzieć, że zasługuje na szacunek niezależnie od masy ciała.
Kiedy potrzebna jest pomoc specjalistów?
Warto zwrócić się do pediatry, jeśli obserwujesz szybki przyrost masy ciała albo wynik BMI na siatkach centylowych wskazuje na nadwagę lub otyłość.
Lekarz może zdecydować, czy potrzebne są dodatkowe badania.
W zależności od wieku i sytuacji może również zaproponować współpracę z dietetykiem, psychologiem lub innymi specjalistami.
Współczesne leczenie otyłości dziecięcej jest rodzinne i wieloskładnikowe, obejmuje sposób żywienia, aktywność, zachowania, środowisko rodzinne oraz ocenę ewentualnych chorób współistniejących.
Nie róbmy z domu poradni odchudzania
Dziecko powinno mieć dzieciństwo.
Powinno jeść wspólnie z rodziną.
- Biegać.
- Bawić się.
- Czasem zjeść lody.
- Nauczyć się gotować.
- Spać.
- Spotykać się z przyjaciółmi.
- I stopniowo poznawać swoje ciało.
Jeżeli nadmierna masa ciała wymaga leczenia, należy się nią zajmować.
Ale można to robić bez zawstydzania, straszenia i nieustannego przypominania dziecku, ile waży.
Najlepszą zmianą często okazuje się ta, którą zaczyna cała rodzina.
Nie pytajmy więc wyłącznie:
„Jak odchudzić dziecko?”
Znacznie lepsze pytanie brzmi:
„Co możemy jako rodzina zmienić, żeby nasze dziecko było zdrowsze?”
I właśnie od tego warto zacząć.
Źródła
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Profilaktyka otyłości u dzieci i młodzieży
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Rola rodziców w zmianie nawyków żywieniowych dzieci
World Health Organization, zalecenia dotyczące aktywności fizycznej
Źródła sprawdzono we wrześniu 2026 roku.
Informacja
Artykuł ma charakter edukacyjny. U dzieci i młodzieży sposób postępowania przy nadmiernej masie ciała powinien uwzględniać wiek, rozwój, tempo wzrastania oraz stan zdrowia. Nie należy samodzielnie wprowadzać u dziecka restrykcyjnej diety ani dużego deficytu energetycznego.