Kiedyś po człowieku zostawały albumy ze zdjęciami, listy, dokumenty, książki z notatkami na marginesach, pudełko pamiątek i klucz do szuflady, o której wiedziała najbliższa rodzina.
Dziś zostawiamy po sobie znacznie więcej.
Tysiące zdjęć w chmurze.
Skrzynki e-mail.
Profile społecznościowe.
Rozmowy.
Dokumenty na Dysku Google i OneDrive.
Subskrypcje.
Kupione e-booki.
Domeny internetowe.
Strony WWW.
Konta w aplikacjach.
Notatki w telefonie.
Filmy, projekty, archiwa i pliki, o których istnieniu czasem sami już nie pamiętamy.
Ogromna część naszego życia mieści się dziś za ekranem logowania.
I pojawia się pytanie, którego raczej nie zadajemy przy zakładaniu kolejnego konta:
co się z tym wszystkim stanie, kiedy nas zabraknie?
Nasze życie ma dziś drugi, cyfrowy adres
Granica pomiędzy życiem „prawdziwym” i cyfrowym właściwie przestała istnieć.
Zdjęcia rodzinne są w telefonie.
Umowy w poczcie.
Dokumenty w chmurze.
Kontakty zapisane w aplikacji.
Wspomnienia na Facebooku.
Filmy z wakacji w Google Photos.
Teksty, które kiedyś trzymalibyśmy w szufladzie, istnieją jako plik na dysku.
Cyfrowy świat nie jest już dodatkiem do naszego życia.
Jest jego archiwum.
Problem w tym, że dostęp do tego archiwum jest często zabezpieczony hasłem, kodem SMS, aplikacją uwierzytelniającą albo urządzeniem, do którego po śmierci właściciela nikt nie potrafi się dostać.
I wtedy nagle okazuje się, że rodzinny album istnieje.
Tylko nikt nie ma do niego klucza.
Konto nie zawsze znika razem z człowiekiem
Internet nie wie automatycznie, że ktoś zmarł.
Profil może nadal istnieć.
Przychodzą wiadomości.
Serwis przypomina o urodzinach.
Zdjęcia pozostają dostępne.
Subskrypcje mogą nadal być odnawiane, jeśli powiązana metoda płatności pozostaje aktywna.
Każda firma rozwiązuje ten problem inaczej.
Facebook może przekształcić profil osoby zmarłej w konto in memoriam. Przy nazwisku pojawia się informacja upamiętniająca, wcześniejsze publikacje pozostają widoczne zgodnie z dotychczasowymi ustawieniami prywatności, a profil nie pojawia się m.in. w przypomnieniach urodzinowych czy sugestiach znajomych.
Jeszcze za życia można także wskazać tzw. legacy contact, czyli opiekuna konta po śmierci. Taka osoba może m.in. zarządzać niektórymi elementami profilu, opublikować przypiętą wiadomość czy zmienić zdjęcie profilowe, ale nie może zalogować się jak właściciel, czytać jego prywatnych wiadomości ani zmieniać wcześniejszych postów.
To ważne rozróżnienie.
Opieka nad cyfrowym śladem nie oznacza przejęcia całego cyfrowego życia.
Google pozwala zdecydować wcześniej
Google ma rozwiązanie nazwane Menedżerem nieaktywnych kont.
Można wcześniej zdecydować, co ma się wydarzyć po określonym czasie naszej nieaktywności oraz wskazać osoby, które zostaną wtedy powiadomione. Google pozwala wybrać do dziesięciu osób i zdecydować, jakie rodzaje danych mogą zostać im udostępnione.
To może obejmować część danych z usług takich jak Gmail, Dysk czy YouTube, zależnie od konfiguracji konta.
Jeżeli żadnego planu nie ustawimy, sytuacja wygląda inaczej.
Google uznaje osobiste konto za nieaktywne, gdy nie było używane przez dwa lata, i zastrzega sobie możliwość usunięcia takiego konta wraz z danymi. Firma przed takim działaniem wysyła powiadomienia na konto oraz adres pomocniczy, jeśli został skonfigurowany.
To oznacza, że stara skrzynka pocztowa czy ogromne rodzinne archiwum zdjęć niekoniecznie będą istniały w nieskończoność.
Apple ma „cyfrowego spadkobiercę”
Apple nazywa swoje rozwiązanie Legacy Contact.
Możemy wskazać jedną lub kilka zaufanych osób, które po naszej śmierci będą mogły poprosić o dostęp do określonych danych znajdujących się na koncie Apple.
Żeby uzyskać taki dostęp, potrzebny jest specjalny klucz wygenerowany wcześniej przez właściciela konta oraz akt zgonu lub dokument wymagany w danym kraju. Dostęp może obejmować m.in. zdjęcia, wiadomości, notatki, pliki czy kopie zapasowe urządzeń.
Ale nawet tutaj istnieją granice.
Osoba wskazana jako Legacy Contact nie dostaje dostępu do wszystkiego. Apple wyłącza z tego m.in. dane z pęku kluczy iCloud, takie jak hasła i dane płatnicze, a także część kupionych treści cyfrowych.
I właśnie to pokazuje, jak skomplikowane staje się dziś pojęcie „dziedziczenia”.
Można odziedziczyć komputer.
Nie oznacza to automatycznie, że dziedziczy się w taki sam sposób każdą usługę, licencję czy zakup znajdujący się na tym komputerze.
Nie wszystkie firmy mają prostą procedurę
Dobrym przykładem jest Microsoft.
Firma informuje, że ze względów związanych z prywatnością i prawem zasadniczo nie udostępnia danych osobom, które nie są właścicielami konta. W przypadku potrzeby uzyskania zawartości osobistego konta Outlook, OneDrive czy innych usług Microsoft może być wymagane formalne postępowanie prawne i odpowiednia dokumentacja.
Microsoft podaje również, że konta wygasają po dwóch latach nieaktywności, a zawartość niektórych usług może zostać usunięta wcześniej zgodnie z obowiązującymi zasadami.
I tu pojawia się najważniejszy wniosek:
nie warto zakładać, że rodzina po prostu „zadzwoni do firmy” i dostanie dostęp do wszystkiego.
Często tak to nie działa.
A co z hasłami?
Pierwszy odruch może być prosty.
Skoro ktoś bliski powinien mieć dostęp do mojego cyfrowego świata, zostawię mu wszystkie hasła.
Tylko że dokument pod tytułem „moje hasła” leżący na pulpicie komputera albo wydrukowany w przypadkowym miejscu nie jest najlepszym pomysłem.
Znacznie rozsądniejsze jest stworzenie systemu.
Nie chodzi o to, żeby rodzina znała dziś hasło do każdego naszego serwisu.
Chodzi o to, żeby wiedziała gdzie szukać instrukcji, co jest naprawdę ważne i jakie rozwiązania przygotowaliśmy wcześniej.
Dobre zabezpieczenia, uwierzytelnianie dwuskładnikowe czy klucze dostępu chronią nas właśnie dlatego, że dostęp osoby trzeciej jest trudny.
Po naszej śmierci ta sama ochrona może jednak stać się przeszkodą.
Technologia robi dokładnie to, o co ją prosiliśmy:
nie wpuszcza nikogo obcego.
Cyfrowy testament nie musi być testamentem
Coraz częściej używa się określenia „cyfrowy testament”.
Nie mam tu na myśli dokumentu zastępującego formalny testament w znaczeniu prawnym.
Raczej prostą instrukcję pozostawioną bliskim.
Może zawierać informację, jakie konta mamy, gdzie przechowujemy ważne pliki, kto administruje stroną internetową, gdzie znajduje się domena, co zrobić z naszym profilem społecznościowym, gdzie przechowujemy rodzinne zdjęcia i czy chcemy, aby określone konto zostało zachowane, upamiętnione czy usunięte.
To trochę jak współczesna wersja kartki:
„ważne dokumenty znajdują się w drugiej szufladzie biurka”.
Tyle że nasza druga szuflada może dziś znajdować się na serwerze tysiące kilometrów od domu.
Co naprawdę warto uporządkować?
Nie potrzebujemy kilkudziesięciu stron dokumentacji.
Na początek wystarczy jedna spokojna godzina i odpowiedź na kilka pytań:
- jakie są moje najważniejsze konta e-mail i chmurowe,
- gdzie znajdują się zdjęcia i filmy rodzinne,
- czy mam strony internetowe, domeny lub hosting,
- które płatne subskrypcje powinny zostać anulowane,
- czy w Google, Apple lub Facebooku skonfigurowałam dostęp po śmierci,
- gdzie znajduje się menedżer haseł albo instrukcja dostępu awaryjnego,
- które dane chcę zachować dla rodziny, a które wolałabym usunąć,
- kto powinien wiedzieć, gdzie znajduje się ta instrukcja.
Nie trzeba przekazywać tej osobie wszystkich haseł.
Najważniejsze, żeby nie zostawić po sobie cyfrowego labiryntu bez mapy.
Zdjęcia są chyba najważniejsze
Gdy myślę o cyfrowym dziedzictwie, najmniej interesują mnie stare subskrypcje.
Najbardziej myślę o zdjęciach.
Bo właśnie one są dziś najbardziej paradoksalne.
Nigdy w historii nie fotografowaliśmy tak dużo.
A jednocześnie ogromna część naszych rodzinnych wspomnień istnieje wyłącznie na urządzeniach lub w chmurze.
Jedna osoba robi zdjęcia przez dwadzieścia lat.
Ma ich pięćdziesiąt tysięcy.
Urodziny dzieci.
Rodziców.
Pierwsze wakacje.
Zwykłe niedziele.
Święta.
Dom.
Zwierzęta.
Ludzi, których już nie ma.
A potem okazuje się, że nikt poza nią nie zna hasła.
To już nie jest problem technologiczny.
To problem rodzinnej pamięci.
Dlatego chyba jedną z najlepszych rzeczy, jakie możemy zrobić, jest utworzenie niezależnej kopii najważniejszych rodzinnych zdjęć i poinformowanie bliskich, gdzie ona się znajduje.
Nie wszystko musi żyć wyłącznie w chmurze.
A nasze rozmowy?
To trudniejsze pytanie.
Skrzynka e-mail i komunikatory mogą zawierać coś zupełnie innego niż fotografie.
Prywatne rozmowy.
Zwierzania.
Kłótnie.
Notatki.
Wiadomości od osób, które pisały do nas z przekonaniem, że czytamy je tylko my.
Czy bliscy powinni kiedyś mieć do nich dostęp?
Nie istnieje jedna dobra odpowiedź.
I właśnie dlatego warto pomyśleć o tym za życia.
Cyfrowe dziedzictwo nie powinno oznaczać automatycznego otwarcia wszystkich drzwi.
Mamy prawo zostawić po sobie wspomnienia.
Mamy również prawo pozostawić pewne rzeczy prywatnymi.
Internet stworzył nowy rodzaj obecności
Jest jeszcze coś dziwnie poruszającego w cyfrowym świecie.
Człowiek może odejść, ale jego profil pozostaje.
Zdjęcie nadal się wyświetla.
Post nadal można przeczytać.
Film uruchomić.
Komentarz sprzed dziesięciu lat nadal znajduje się pod fotografią.
Dla jednych będzie to piękna pamiątka.
Dla innych zbyt bolesne doświadczenie.
Jeszcze jedno pokolenie temu wspomnienie o kimś wymagało otwarcia albumu albo wyjęcia listu.
Dzisiaj algorytm może sam pokazać nam zdjęcie osoby, której już nie ma.
Technologia zmieniła więc nie tylko sposób, w jaki żyjemy.
Zmienia również sposób, w jaki pamiętamy.
Może warto zostawić po sobie trochę porządku
Rozmowa o śmierci nigdy nie będzie łatwa.
Ale przygotowanie cyfrowego życia na sytuację, kiedy kiedyś nas zabraknie, wcale nie musi być ponure.
Można spojrzeć na to zupełnie inaczej.
Jak na uporządkowanie rodzinnego albumu.
Opisanie pudełka ze zdjęciami.
Podpisanie teczki z dokumentami.
Przekazanie komuś klucza.
Nie robimy tego dlatego, że spodziewamy się jutro odejść.
Robimy to dlatego, że nasze życie ma dla kogoś wartość.
I być może właśnie dziś powinniśmy dodać do zwykłego porządkowania jeszcze jedną kategorię:
porządek cyfrowy.
Bo kiedyś zostawialiśmy po sobie albumy, listy i pudełka fotografii.
Dziś coraz większa część naszego życia mieści się za hasłem, którego może nie znać nikt poza nami.
A przecież niektóre rzeczy naprawdę warto zostawić otwarte.
Nie dla internetu.
Dla ludzi. 🌙